"เมื่ออ่านหนังสือทั้งสองเล่มของอาจารย์เดวิดร่วมกัน ก็ให้ความรู้สึกเหมือนการเดินทางต่อเนื่องกัน เล่มแรกพาผู้อ่านเดินผ่านโลกภายนอก ส่วนเล่มที่สองค่อย ๆ พาผู้อ่านเดินลึกเข้าไปในหัวใจมนุษย์"
การเดินทาง ความโหยหา และผืนป่า
ลึกเข้าไปในป่าภูพาน จังหวัดสกลนคร มีกวีคนหนึ่งกำลังพูดคุยกับต้นไม้
เขาอดอาหารมาแล้วสองวัน และตั้งใจจะอดต่ออีกห้าวัน คืนวันที่สอง เขาฝันว่าควรเริ่มพูดกับต้นไม้ในป่า เขาจึงทำตามนั้น ต้นไม้ต้นหนึ่งรูปร่างผอมสูง ดูทะเล้นและมีอารมณ์ขันแปลก ๆ เหมือนกำลังชี้ทางให้เขาเดินลึกเข้าไปอีก จนกระทั่งเขาพบตอไม้เก่าแก่ขนาดมหึมา มีรูปร่างคล้ายใบหน้ามนุษย์ ดวงตากว้างจับจ้อง ปากดูราวกับถูกฟันด้วยขวาน -- เขาก้มลงยกมือไหว้ แต่ก่อนที่เขาจะพูดจบ ต้นไม้กลับหัวเราะและพูดขึ้นก่อน
นี่คือฉากจบของ Under the Weeping Fig ไม่ใช่ด้วยบทกวี หากเป็นบทส่งท้ายกลางผืนป่า และหากมองอย่างลึกซึ้ง มันยังเป็นจุดหมายปลายทางของการเดินทางที่เริ่มต้นมาตั้งแต่หนังสือเล่มแรก
การเดินทางผ่าน Poems from Sakon Nakhon (2025) และ Under the Weeping Fig (2026) มีโครงสร้างที่ชวนให้นึกถึง “นิราศ” อย่างน่าประหลาด ทั้งที่อาจารย์เดวิดไม่ได้ตั้งใจเขียนงานในรูปแบบดังกล่าวเลย
เขาเป็นชาวต่างชาติที่เขียนกลอนเปล่า ทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทย อยู่นอกขนบฉันทลักษณ์ไทยโดยสิ้นเชิง แต่สัญชาตญาณหลายอย่างของนิราศกลับปรากฏอยู่ในงานของเขาอย่างเป็นธรรมชาติ ไม่ว่าจะเป็นความรักต่อสถานที่ การที่ทิวทัศน์ถูกแทรกด้วยความคิดถึงใครบางคน หรือการแสวงหาความปลอบประโลมจากธรรมชาติและการเขียน
อย่างไรก็ตาม สิ่งสำคัญที่ควรทำความเข้าใจตั้งแต่ต้นก็คือ บทกวีเหล่านี้ไม่ควรถูกอ่านในฐานะอัตชีวประวัติโดยตรง
อาจารย์เดวิดเป็นชายที่แต่งงานแล้ว มีครอบครัว และใช้ชีวิตเรียบง่ายอยู่ในจังหวัดสกลนคร ผู้พูดในบทกวีรักคือ “ตัวตนทางกวี” (poetic persona) ที่ใช้สำรวจความโหยหา ความรัก และความสูญเสียในเชิงวรรณกรรม มากกว่าจะเป็นการเล่าเรื่องชีวิตจริงโดยตรง ความจริงแล้ว ขนบนิราศไทยก็มีลักษณะเช่นนี้มาตั้งแต่อดีต กวีนิราศจำนวนมากใช้ความพลัดพรากจากคนรักเป็นพื้นที่ทางอารมณ์และวรรณศิลป์ มากกว่าจะเป็นการสารภาพชีวิตส่วนตัว
สิ่งสำคัญจึงไม่ใช่ว่าความรักนั้น “จริง” แค่ไหน แต่คือความรู้สึกที่มันก่อให้เกิด และสิ่งที่กวีนำความรู้สึกนั้นไปสร้างต่อ
บทความนี้จะพิจารณาว่า งานของอาจารย์เดวิดมีส่วนเชื่อมโยงกับขนบนิราศไทยอย่างไร แตกต่างตรงไหน และเหตุใดหนังสือทั้งสองเล่มเมื่ออ่านร่วมกันจึงก่อให้เกิดพลังทางวรรณกรรมที่สมบูรณ์ยิ่งขึ้น
ขนบนิราศไทย
นิราศเป็นวรรณกรรมประเภทหนึ่งที่มีหัวใจอยู่ที่ “การเดินทาง” และ “ความคิดถึง”า
กวีจะบรรยายภูมิประเทศ เมือง วัด ผู้คน หรือเหตุการณ์ระหว่างทาง พร้อมแทรกความอาลัยถึงคนรัก บ้านเกิด หรือบางสิ่งที่ตนไม่อาจครอบครองได้อีกต่อไป
แม้นิราศจะถูกจดจำในฐานะวรรณกรรมเกี่ยวกับความพลัดพราก แต่สิ่งที่ทำให้นิราศมีความสำคัญในวรรณกรรมไทย ไม่ใช่เพียงเรื่องของความเศร้า หากคือวิธีที่กวีใช้ “การเดินทาง” เพื่อทำความเข้าใจทั้งโลกภายนอกและจิตใจของตนเองไปพร้อมกัน
นิราศมีรากมาตั้งแต่สมัยอยุธยาตอนปลาย ก่อนที่รูปแบบนี้จะพัฒนาอย่างสูงสุดในผลงานของสุนทรภู่ ผู้มีบทบาทสำคัญในการทำให้นิราศเข้าถึงผู้อ่านทั่วไปมากขึ้น มีทั้งอารมณ์ขัน ความสนุก ความอ่อนแอของมนุษย์ และความรู้สึกที่จริงใจ
โครงสร้างนิราศแบบดั้งเดิมมักเริ่มต้นด้วยการกล่าวถึงสถานที่ต้นทาง ก่อนเข้าสู่ช่วงการเดินทาง ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญที่สุด
กวีจะเอ่ยชื่อสถานที่ต่าง ๆ ระหว่างทาง พร้อมเชื่อมโยงสิ่งที่เห็นเข้ากับความทรงจำ ความคิดถึง และอารมณ์ภายในของตนเอง แม่น้ำ ภูเขา ต้นไม้ หรือเสียงระฆังวัดจึงไม่ใช่เพียงรายละเอียดของภูมิประเทศ แต่กลายเป็นส่วนหนึ่งของโลกทางอารมณ์
สิ่งสำคัญอีกอย่างคือ นิราศไทยไม่เคยหยุดนิ่งอยู่กับรูปแบบเดิม
แม้จะมีรากอยู่ในวรรณกรรมโบราณ แต่นักเขียนและกวีรุ่นหลังจำนวนมากได้ค่อย ๆ ขยายความหมายของมันออกไป
นักวิชาการอย่าง สุจิตรา จงสถิตย์วัฒนา ได้ชี้ให้เห็นว่า นิราศสมัยใหม่จำนวนมากเริ่มขยายขอบเขตของ “ความอาลัย” ไปสู่ธรรมชาติ บ้านเกิด และวัฒนธรรมที่กำลังเปลี่ยนแปลง
สิ่งนี้เห็นได้ชัดในงานของ อังคาร กัลยาณพงศ์, เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ และ ไพวรินทร์ ขาวงาม ซึ่งใช้การเดินทางและภูมิประเทศเป็นพื้นที่ใคร่ครวญเรื่องธรรมชาติ ศาสนา บ้านเกิด และการเปลี่ยนแปลงของสังคมอีสาน -- เมื่อมองในบริบทนี้ งานของอาจารย์เดวิดจึงน่าสนใจอย่างยิ่ง เพราะแม้เขาจะไม่ได้ตั้งใจเขียน “นิราศ” และไม่ได้ใช้ฉันทลักษณ์ไทยแบบดั้งเดิม แต่โครงสร้างทางอารมณ์หลายอย่างในงานของเขากลับเคลื่อนไหวอยู่ในสายธารเดียวกันอย่างชัดเจน
กวีกับสถานที่ของเขา
อาจารย์เดวิดเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยชาวอเมริกันที่ใช้ชีวิตอยู่ในภาคอีสาน โดยเฉพาะจังหวัดสกลนคร มาเป็นเวลายาวนาน
เขาแต่งงานกับภรรยาชาวไทย มีลูก และใช้ชีวิตเรียบง่ายอยู่ในฟาร์มเล็ก ๆ ท่ามกลางวิถีชนบท ประสบการณ์เช่นนี้ทำให้งานของเขาแตกต่างจากทั้งกวีตะวันตกทั่วไปและกวีไทยทั่วไปในเวลาเดียวกัน -- เขาไม่ใช่นักท่องเที่ยวที่เพิ่งเดินทางเข้ามามองประเทศไทยจากภายนอก แต่ขณะเดียวกัน เขาก็รู้ดีว่าตนเองไม่มีวัน “กลายเป็นไทย” อย่างสมบูรณ์
ความรู้สึกกึ่งในกึ่งนอกนี้ปรากฏอยู่ตลอดในบทกวีของเขา ในบทหนึ่ง เขาเขียนว่า: “อยู่นานปีหนา ก็ไม่มีทางเป็นไทย”
ประโยคสั้น ๆ นี้สะท้อนความรู้สึกซับซ้อนหลายอย่างพร้อมกัน ทั้งการยอมรับ ความอ่อนโยน และความเข้าใจว่าการใช้ชีวิตอยู่ในวัฒนธรรมหนึ่งมายาวนาน ไม่ได้หมายความว่าเราจะหลอมรวมเข้าไปในวัฒนธรรมนั้นได้ทั้งหมด
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่น่าสนใจคือ อาจารย์เดวิดไม่ได้มองสถานะ “คนนอก” นี้ในเชิงเศร้าหรือโดดเดี่ยวเพียงอย่างเดียว ตรงกันข้าม เขากลับมองว่าความห่างบางระดับอาจทำให้มนุษย์มองเห็นรายละเอียดบางอย่างได้ชัดขึ้น
ในแง่นี้ เขาใกล้เคียงกับผู้เดินทางในนิราศไทยอย่างมาก เพราะกวีนิราศจำนวนมากก็เป็น “คนที่อยู่ระหว่างทาง” เช่นกัน ไม่ได้รู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของสถานที่ใดอย่างสมบูรณ์ และความรู้สึกก้ำกึ่งเช่นนี้เองที่มักนำไปสู่การใคร่ครวญชีวิตและโลกภายในของตนเอง
ในบทกวีของอาจารย์เดวิด ความเป็นคนนอกจึงไม่ได้สร้างกำแพงระหว่างตัวเขากับประเทศไทย หากกลับกลายเป็นมุมมองที่ทำให้เขามองเห็นทั้งความงดงาม ความเปราะบาง และรายละเอียดเล็ก ๆ ของชีวิตอีสานด้วยสายตาที่ระมัดระวังและอ่อนโยนเป็นพิเศษ
การเดินทาง
นิราศแบบดั้งเดิมมักเป็นการเดินทางจริง ทั้งการเดินทางไปวัด การถูกเนรเทศ หรือการเดินทางข้ามแผ่นดิน แต่ในงานของอาจารย์เดวิด การเดินทางเป็นทั้งภายนอกและภายในจิตใจในเวลาเดียวกัน
Poems from Sakon Nakhon เต็มไปด้วยภาพของอีสาน — ฤดูฝน ท้องนา หมอกภูพาน เสียงกลองวัด สีครามของผ้าย้อมคราม ถนนชนบท ตลาดเช้า และชีวิตประจำวันเล็ก ๆ ที่มักถูกมองข้าม
ขณะที่ Under the Weeping Fig ค่อย ๆ เคลื่อนจากโลกภายนอกเหล่านั้นเข้าสู่โลกภายในของความรัก ความสูญเสีย ความเงียบ และการใคร่ครวญทางจิตวิญญาณ
เมื่ออ่านร่วมกัน หนังสือทั้งสองเล่มจึงให้ความรู้สึกเหมือนการเดินทางต่อเนื่องกัน เล่มแรกพาผู้อ่านเดินผ่านโลกภายนอก ส่วนเล่มที่สองค่อย ๆ พาผู้อ่านเดินลึกเข้าไปในหัวใจมนุษย์
บทเปิดของ Poems from Sakon Nakhon มีลักษณะคล้ายนิราศอย่างชัดเจน: “เมื่อสายฝนหลั่งท้นสู่สกลนคร โลกใหม่พลันบังเกิด...”
เพียงไม่กี่บรรทัดแรก ผู้อ่านก็ถูกพาเข้าสู่ภูมิประเทศที่เต็มไปด้วยฝน น้ำตก ท้องนา และชีวิตชนบท แต่สิ่งสำคัญคือ ภูมิประเทศเหล่านี้ไม่ได้ทำหน้าที่เพียงสร้างบรรยากาศ หากเป็น “โลกทางอารมณ์” ที่สะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างผู้พูดกับสถานที่นั้น
ในนิราศไทย ธรรมชาติมักถูกมองผ่านสายตาของคนที่กำลังคิดถึงบางสิ่งอยู่เสมอ ภูเขา แม่น้ำ หรือฝน จึงเต็มไปด้วยอารมณ์โดยปริยาย สิ่งเดียวกันนี้เกิดขึ้นในงานของอาจารย์เดวิด ทิวทัศน์อีสานในบทกวีของเขาไม่เคยเป็นเพียงภาพสวยงาม แต่เป็นพื้นที่ที่ความทรงจำ ความโหยหา และการใคร่ครวญค่อย ๆ ซึมเข้าไปอยู่ในทุกฉาก
แม้กระทั่งช่วงเวลาธรรมดา เช่น เสียงฝนตกในเวลากลางคืน หรือแสงแดดยามบ่ายเหนือทุ่งนา ก็ถูกมองด้วยความรู้สึกสงบนิ่งที่ทำให้โลกภายนอกและโลกภายในเริ่มสะท้อนกัน
นี่คือคุณลักษณะสำคัญอย่างหนึ่งของนิราศ — การเดินทางไม่ได้เปลี่ยนเพียงสถานที่ที่ผู้เดินทางมองเห็น แต่เปลี่ยนวิธีที่เขามองโลกทั้งหมด
ความพลัดพราก
หัวใจสำคัญที่สุดของนิราศไทยคือ “ความพลัดพราก” และในจุดนี้ งานของอาจารย์เดวิดก็เชื่อมโยงกับขนบนิราศอย่างลึกซึ้ง
Under the Weeping Fig เต็มไปด้วยบทกวีเกี่ยวกับการรักใครบางคนที่ไม่อาจรักตอบได้ทั้งหมด ความรู้สึกเช่นนี้ถูกถ่ายทอดอย่าง ตรงไปตรงมา อ่อนโยน และบางครั้งก็เจ็บปวดอย่างเงียบงัน อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ทำให้งานของเขาน่าสนใจคือ ความโหยหาในบทกวีไม่ได้แสดงออกอย่างรุนแรงหรือดราม่า
ผู้พูดในบทกวีมักสงบนิ่ง ระมัดระวัง และยอมรับว่าความรักบางรูปแบบอาจไม่มีวันสมหวังตั้งแต่ต้น ในบทหนึ่ง เขาเปรียบคำภาษาอังกฤษ “unrequited love” กับคำไทยว่า “รักข้างเดียว” และสังเกตว่าคำไทยดูซื่อตรงกว่า เพราะมันไม่ได้พยายามทำให้ความรู้สึกดังกล่าวฟังดูโรแมนติกเกินจริง
ความรักในบทกวีของเขาจึงมักอยู่ในพื้นที่ระหว่างความงดงามกับความเป็นไปไม่ได้ บทกวีบทที่ 56 ใน Poems from Sakon Nakhon กล่าวว่า:
“ในความเงียบงัน ฉันนึกถึงเธอ
แม้ไม่อยากเจอ ก็ยังเผลอจิต
ความคิดแวบมา ไม่อาจห้ามได้
ความเงียบจึงหาย ใจไม่สงบเลย”
บทกวีนี้แสดงลักษณะสำคัญอย่างหนึ่งของงานทั้งสองเล่ม คือการใช้ภาษาที่เรียบง่ายมาก แต่กลับสร้างอารมณ์ได้ลึกอย่างประหลาด ไม่มีภาพเปรียบเทียบซับซ้อน ไม่มีถ้อยคำฟุ่มเฟือย มีเพียงการสังเกตอย่างตรงไปตรงมาว่า แม้ในความเงียบ ความคิดถึงก็ยังสามารถเข้ามารบกวนจิตใจได้เสมอ
ความเงียบในบทกวีของอาจารย์เดวิดจึงไม่เคยว่างเปล่า มันเต็มไปด้วยสิ่งที่ไม่ได้พูด ความทรงจำที่ยังไม่จาง และอารมณ์ที่ผู้พูดพยายามควบคุมอย่างเงียบ ๆ นี่ทำให้งานของเขาใกล้เคียงนิราศในอีกระดับหนึ่ง เพราะนิราศจำนวนมากเองก็ไม่ได้พูดถึงความรักอย่างเปิดเผยตรงไปตรงมาเสมอไป
แต่อาศัยภาพธรรมชาติ ระยะทาง หรือความเงียบ เป็นพื้นที่รองรับอารมณ์ที่ไม่สามารถพูดออกมาตรง ๆ ได้ทั้งหมด ในงานของอาจารย์เดวิด ความพลัดพรากจึงไม่ได้เป็นเพียง “เนื้อหา” ของบทกวี แต่เป็น
บรรยากาศที่แทรกอยู่ในวิธีมองโลกทั้งหมดของผู้พูด ตั้งแต่ฝนในอีสาน ไปจนถึงเสียงต้นไม้ในป่าภูพานช่วงท้ายของหนังสือ
การเขียนในฐานะการเยียวยา
แนวคิดสำคัญที่สุดประการหนึ่งในงานของอาจารย์เดวิด คือการเปลี่ยนความเจ็บปวดให้กลายเป็นงานสร้างสรรค์
ความรักในบทกวีของเขาไม่ได้จบลงเพียงที่ความผิดหวังหรือความโหยหา หากถูกเปลี่ยนผ่านไปเป็นบทกวี ความเข้าใจชีวิต และการมองโลกที่ลึกขึ้น
ในบทกวีบทหนึ่งของ Poems from Sakon Nakhon เขาตั้งคำถามว่า มนุษย์จะปล่อยให้ตนเองจมอยู่กับความรักที่เป็นไปไม่ได้ หรือจะนำความรู้สึกนั้นไปสร้างบางสิ่งที่งดงามและมีคุณค่าขึ้นมาแทน
คำถามนี้ดูเรียบง่าย แต่จริง ๆ แล้วเป็นหัวใจทางปรัชญาของหนังสือทั้งสองเล่ม ในนิราศไทย ความทุกข์จากการพลัดพรากมักเป็นแรงผลักดันให้เกิดการเดินทางและการเขียน
ความคิดถึงไม่ได้เป็นเพียงอารมณ์ส่วนตัว แต่กลายเป็นพลังที่ทำให้กวีเริ่มมองโลกด้วยสายตาใหม่ สถานที่ต่าง ๆ ระหว่างทางจึงมีความหมายมากขึ้น เพราะถูกมองผ่านหัวใจที่กำลังเจ็บปวด สิ่งเดียวกันนี้เกิดขึ้นในงานของอาจารย์เดวิด
ความโหยหาในบทกวีไม่ได้ปิดผู้พูดให้หมกมุ่นอยู่กับตัวเอง ตรงกันข้าม มันกลับทำให้เขาสังเกตโลกภายนอกละเอียดขึ้น ทั้งฝนในอีสาน เสียงกลองวัด ผู้คนในตลาด ต้นไม้ในป่า หรือแม้แต่ช่วงเวลาเงียบเล็ก ๆ ในชีวิตประจำวัน
ความเจ็บปวดจึงไม่ใช่จุดจบ หากเป็นจุดเริ่มต้นของการมองเห็น สิ่งสำคัญอีกอย่างคือ บทกวีเหล่านี้ไม่ได้เสนอว่าความทุกข์เป็นเรื่อง “สวยงาม” ในตัวเอง
อาจารย์เดวิดไม่ได้โรแมนติกกับความผิดหวัง หรือพยายามทำให้ความเจ็บปวดดูน่าหลงใหลแบบกวีเศร้าบางประเภท ความรู้สึกในงานของเขากลับค่อนข้างสงบ ตรงไปตรงมา และยอมรับว่าความไม่สมหวังเป็นส่วนหนึ่งของการมีชีวิตอยู่ ในแง่นี้ การเขียนจึงทำหน้าที่คล้ายการเยียวยา
ไม่ใช่เพราะมันลบความทุกข์ออกไป แต่เพราะมันช่วยเปลี่ยนความทุกข์ให้กลายเป็นบางสิ่งที่สามารถแบ่งปันกับผู้อื่นได้
เมื่ออ่านหนังสือทั้งสองเล่มร่วมกัน จะเห็นได้ว่าบทกวีเองคือ “ผลลัพธ์” ของกระบวนการนี้ ความโหยหาและความสูญเสียถูกเปลี่ยนให้กลายเป็นภาษา จนในที่สุดกลายเป็นพื้นที่ที่ผู้อ่านสามารถนำประสบการณ์ของตนเองเข้ามาเชื่อมโยงได้เช่นกัน
ความรักต่ออีสาน
อีกจุดหนึ่งที่ทำให้งานของอาจารย์เดวิดใกล้เคียงนิราศสมัยใหม่ คือความรักที่มีต่อภูมิภาคอีสาน
อีสานในบทกวีของเขาไม่ได้เป็นเพียง “ฉากหลัง” แต่เป็นโลกทางอารมณ์ที่มีชีวิตอยู่จริง
ทั้งท้องนา ฤดูฝน สีครามของผ้าย้อมคราม เสียงแคน หมอลำ พระธุดงค์ งานไหว้ครู ตลาดเช้า กลิ่นดินหลังฝนตก และจังหวะชีวิตชนบทที่ค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา
สิ่งสำคัญคือ อาจารย์เดวิดเขียนถึงอีสานไม่ใช่ในฐานะนักท่องเที่ยว หากเป็นคนที่ใช้ชีวิตอยู่ภายในพื้นที่นั้นมานานพอจะรู้สึกผูกพันกับรายละเอียดเล็ก ๆ ของชีวิตประจำวัน
ในจุดนี้ งานของเขาใกล้เคียงกับกวีไทยร่วมสมัยหลายคน โดยเฉพาะไพวรินทร์ ขาวงาม ที่มักเขียนถึงอีสานด้วยความรู้สึกทั้งรัก ทั้งอาลัย และตระหนักว่าวิถีชีวิตดั้งเดิมกำลังค่อย ๆ เลือนหายไป
บทกวีเกี่ยวกับพระอาจารย์มั่น ซึ่งตามคำบอกเล่าของพระบางรูปที่อยู่ดูแลท่านในช่วงสุดท้ายของชีวิต เชื่อว่าท่านเลือกกลับไปมรณภาพในเมือง เพื่อปกป้องป่าจากผู้คนจำนวนมหาศาล เป็นตัวอย่างสำคัญของความรู้สึกเช่นนี้
ความเศร้าในบทกวีไม่ได้เกิดจากการสูญเสียคนรักเพียงอย่างเดียว แต่เกิดจากการตระหนักว่าธรรมชาติ ความเงียบ และวัฒนธรรมบางอย่างอาจกำลังหายไปจากโลกสมัยใหม่
นี่คือการขยายขอบเขตของ “ความอาลัย” แบบนิราศออกไปสู่ระดับที่กว้างขึ้น คล้ายสิ่งที่เกิดขึ้นในนิราศสมัยใหม่ของ อังคาร กัลยาณพงศ์ และ เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ซึ่งใช้ภูมิประเทศและธรรมชาติเป็นพื้นที่สะท้อนทั้งความทรงจำ ความเปลี่ยนแปลง และความเปราะบางของชีวิตมนุษย์
ใน Poems from Sakon Nakhon โดยเฉพาะ อีสานจึงถูกนำเสนอเกือบเหมือนตัวละครหนึ่งของหนังสือ มีทั้งความงดงาม ความเหนื่อยล้า ความเงียบ ความศักดิ์สิทธิ์ และความอบอุ่นแบบเรียบง่ายที่เกิดจากชีวิตชนบท
การบันทึกสิ่งเหล่านี้ไว้ในภาษา จึงไม่ใช่เพียงการพรรณนาสถานที่ แต่เป็นการพยายามรักษาบางสิ่งเอาไว้ผ่านบทกวี ก่อนที่มันจะค่อย ๆ เปลี่ยนแปลงหรือเลือนหายไปในอนาคต
พุทธศาสนาและความสงบภายใน
พุทธศาสนาแทรกอยู่ตลอดทั้งสองเล่ม ไม่ใช่ในฐานะคำสอนแบบเคร่งครัดหรือการเทศนา หากเป็นวิธีมองโลก วิธีรับมือกับความทุกข์ และวิธีทำความเข้าใจกับความไม่แน่นอนของชีวิต
ในนิราศไทยแบบดั้งเดิม การเดินทางมักเกี่ยวข้องกับวัด พระธุดงค์ หรือสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ การเดินทางภายนอกจึงมักสะท้อนการเดินทางภายในจิตใจไปพร้อมกัน
สิ่งนี้ปรากฏอย่างชัดเจนในงานของอาจารย์เดวิด แม้จะอยู่ในรูปแบบร่วมสมัยและเรียบง่ายกว่า
ในบทกวีหลายบท เขาใช้แนวคิดเรื่องทุกข์ กรรม ความว่าง การปล่อยวาง และการภาวนา เพื่ออธิบายทั้งความรักและชีวิตมนุษย์โดยรวม ความเจ็บปวดในบทกวีจึงไม่ได้ถูกนำเสนอเพื่อเรียกร้องความสงสาร แต่เพื่อสำรวจว่ามนุษย์จะอยู่ร่วมกับความไม่สมหวังได้อย่างไร
บท “เข้าพรรษา” เป็นตัวอย่างที่ชัดเจน บทกวีไม่ได้พูดถึงการเข้าวัดในความหมายพิธีกรรม หากเปรียบการหยุดนิ่งทางใจ การเว้นระยะจากความวุ่นวาย และการกลับมาอยู่กับตนเอง เสมือนการ “เข้าพรรษาภายใน” แม้เพียงวันละไม่กี่นาทีก็ตาม
สิ่งสำคัญคือ พุทธศาสนาในงานของอาจารย์เดวิดไม่ได้แยกขาดจากชีวิตประจำวัน
ความสงบไม่ได้เกิดขึ้นบนยอดเขาหรือในป่าลึกเท่านั้น แต่สามารถเกิดขึ้นระหว่างการทำงาน การอยู่ลำพัง หรือแม้แต่ระหว่างความผิดหวังในความสัมพันธ์ นี่ทำให้งานของเขาใกล้เคียงนิราศสมัยใหม่ของกวีไทยหลายคน ที่ใช้การเดินทางและธรรมชาติเป็นพื้นที่สำหรับการใคร่ครวญทางจิตวิญญาณ มากกว่าจะเป็นเพียงการบรรยายทิวทัศน์
ความรักที่ขยายใหญ่ขึ้น
แม้ Under the Weeping Fig จะเริ่มต้นจากความรักต่อใครคนหนึ่ง แต่เมื่ออ่านไปเรื่อย ๆ ความรักนั้นค่อย ๆ ขยายตัวออกไป
มันกลายเป็นความรักต่อภาษาไทย ต่อผู้คน ต่อวัฒนธรรม ต่อผู้สูงอายุในชนบท ต่อสัตว์ ต่อธรรมชาติ และต่อชีวิตเอง
แนวโน้มเช่นนี้สอดคล้องกับสิ่งที่ สุจิตรา จงสถิตวัฒนา เคยอธิบายเกี่ยวกับนิราศสมัยใหม่ว่า กวีร่วมสมัยมักเริ่มต้นจากความรักส่วนตัว ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนความรู้สึกนั้นให้กลายเป็นความผูกพันที่กว้างขึ้นต่อโลก รอบตัว และสังคม
ในงานของ อังคาร กัลยาณพงศ์ และ ไพวรินทร์ ขาวงาม ความรักต่อธรรมชาติ บ้านเกิด และวัฒนธรรมอีสาน มักมีน้ำหนักทางอารมณ์ไม่ต่างจากความรักโรแมนติก
อาจารย์เดวิดเองก็เดินเข้าสู่พื้นที่เดียวกันนี้อย่างเป็นธรรมชาติ เมื่ออ่านหนังสือทั้งสองเล่มร่วมกัน จะเห็นได้ว่าความรักในงานของเขาค่อย ๆ เคลื่อนจากความโหยหาเฉพาะบุคคล ไปสู่ความรู้สึกอ่อนโยนต่อโลกโดยรวม
ความเจ็บปวดจึงไม่ได้ปิดตัวลง แต่กลับเปิดให้ผู้พูดในบทกวีมองเห็นผู้คนและสิ่งต่าง ๆ รอบตัวลึกซึ้งขึ้น ในช่วงท้ายของหนังสือ ความรักจึงไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของคนสองคนอีกต่อไป แต่กลายเป็นวิธีมองโลก และวิธีอยู่ร่วมกับความไม่สมบูรณ์ของชีวิตอย่างอ่อนโยน
นิราศที่ไม่มีฉันทลักษณ์
แน่นอนว่า งานของอาจารย์เดวิดแตกต่างจากนิราศแบบดั้งเดิมในหลายด้าน
เขาไม่ได้เขียนโคลง กาพย์ หรือฉันท์ แต่เลือกใช้กลอนเปล่า ทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทยควบคู่กัน ไม่มีสัมผัสหรือจังหวะแบบกวีนิพนธ์ไทยดั้งเดิม และไม่มีเส้นทางการเดินทางที่ชัดเจนต่อเนื่องแบบนิราศโบราณ
อย่างไรก็ตาม ความแตกต่างเหล่านี้กลับทำให้งานของเขาน่าสนใจในบริบทของวรรณกรรมร่วมสมัย เพราะสิ่งที่อาจารย์เดวิดรับมาจากนิราศ ไม่ใช่รูปแบบภายนอก แต่คือ “จิตวิญญาณ” ของมัน
ในคำนำของ Under the Weeping Fig เขาอธิบายว่ากลอนเปล่าเปิดพื้นที่ให้ถ้อยคำเรียบง่ายเผยพลังทางอารมณ์ได้ชัดเจนขึ้น แนวคิดนี้สำคัญมาก เพราะบทกวีของเขาจำนวนมากอาศัยน้ำเสียงสงบ ตรงไปตรงมา และใกล้เคียงภาษาพูด มากกว่าความประณีตทางฉันทลักษณ์
การเขียนทั้งภาษาอังกฤษและภาษาไทยควบคู่กันก็เป็นอีกจุดที่ทำให้งานของเขาแตกต่างจากนิราศไทยทั่วไป ภาษาอังกฤษในหนังสือมักกระชับและนิ่ง ขณะที่ภาษาไทยมีความอ่อนโยน เป็นกันเอง และบางครั้งก็ให้ความรู้สึกใกล้ชิดทางอารมณ์มากกว่า
สิ่งนี้ทำให้หนังสือทั้งสองเล่มไม่ได้เป็นเพียง “งานแปลสองภาษา” แต่เป็นการเคลื่อนไหวไปมาระหว่างสองภาษาและสองวิธีคิด ซึ่งสะท้อนตัวตนของผู้เขียนที่ใช้ชีวิตอยู่ระหว่างวัฒนธรรมมาตลอด
ดังนั้น แม้งานของอาจารย์เดวิดจะไม่มีฉันทลักษณ์แบบนิราศเก่า แต่หัวใจสำคัญของนิราศ — การเดินทาง ความคิดถึง ความอาลัย และการแสวงหาความหมายผ่านธรรมชาติ — ยังคงอยู่ครบถ้วน
ห้าวันในป่า
จุดที่งานของอาจารย์เดวิดใกล้เคียงนิราศที่สุด อาจไม่ใช่บทกวีใดบทกวีหนึ่ง แต่คือบทส่งท้ายของ Under the Weeping Fig
หลังเขียนหนังสือเกี่ยวกับความรักและความสูญเสียจบ เขาเข้าไปอดอาหารและปฏิบัติธรรมในป่าภูพานเป็นเวลาห้าวัน พื้นที่ดังกล่าวอยู่แถบอุทยานแห่งชาติภูผายล
รายละเอียดในบทส่งท้ายมีลักษณะคล้าย “การธุดงค์” ในวรรณกรรมไทยอย่างชัดเจน
ผู้พูดในเรื่องแยกตัวออกจากโลกภายนอก เข้าไปอยู่กับธรรมชาติ ความเงียบ และจิตใจของตนเอง จนกระทั่งเส้นแบ่งระหว่างโลกภายในกับโลกภายนอกเริ่มเลือนลง คืนหนึ่ง เขาฝันว่าควรพูดกับต้นไม้ และเมื่อเริ่มทำเช่นนั้น เขาก็รู้สึกราวกับป่าทั้งผืนกำลังตอบกลับ
ในที่สุด เขาพบตอไม้ขนาดใหญ่ที่ดูเหมือนใบหน้ามนุษย์ และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นหลังจากนั้นกลายเป็นช่วงเวลาสำคัญที่สุดช่วงหนึ่งของหนังสือ ทั้งแปลกประหลาด อบอุ่น และมีอารมณ์ขันอย่างคาดไม่ถึง ฉากนี้อาจฟังดูเหนือจริง แต่ในบริบทของวรรณกรรม มันทำหน้าที่คล้ายช่วงเวลาแห่งความกระจ่างภายในเล็ก ๆ หลังการเดินทางอันยาวนาน
ผู้พูดไม่ได้ค้นพบคำตอบยิ่งใหญ่เกี่ยวกับความรักหรือชีวิต หากพบเพียงความเรียบง่ายของการยอมรับและความกตัญญูต่อการมีชีวิตอยู่
นี่คือจุดที่ Under the Weeping Fig เชื่อมโยงกับนิราศไทยอย่างลึกซึ้งที่สุด เพราะนิราศจำนวนมากไม่ได้จบลงด้วยการได้ครอบครองสิ่งที่สูญเสีย แต่จบลงด้วยการเปลี่ยนแปลงภายในของผู้เดินทางเอง
เมื่อมองย้อนกลับไป หนังสือทั้งสองเล่มจึงคล้ายการเดินทางต่อเนื่องกัน Poems from Sakon Nakhon เริ่มต้นจากโลกภายนอก — ฝน ท้องนา วัด ผู้คน และวัฒนธรรมอีสาน — ก่อนที่ Under the Weeping Fig จะค่อย ๆ พาผู้อ่านลึกเข้าสู่ความรัก ความสูญเสีย และการใคร่ครวญทางจิตวิญญาณ
